Το νέο κληρονομικό δίκαιο αλλάζει σημαντικά τη φιλοσοφία των κληρονομιών στην Ελλάδα. Ενδεικτικά αναφέρονται κάποιες σημαντικές αλλαγές:
1. Η εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησία δεν καταργείται, αλλά περιορίζεται αισθητά μέσω της μετατροπής των κληρονομικών δικαιωμάτων σε χρηματικές αξιώσεις. Για σπίτια, οικόπεδα, χωράφια και οικογενειακές επιχειρήσεις, η βασική κατεύθυνση είναι μία: λιγότερος κατακερματισμός, λιγότερες δικαστικές συγκρούσεις και περισσότερες δυνατότητες αξιοποίησης της περιουσίας.
2. Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τη νόμιμη μοίρα. Μέχρι σήμερα, οι κληρονόμοι αποκτούσαν συνήθως ποσοστά συνιδιοκτησίας πάνω στα ακίνητα. Πλέον, η αξίωσή τους μετατρέπεται κυρίως σε χρηματική αποζημίωση.
3. Το νέο πλαίσιο επιδιώκει επίσης να διατηρούνται ενιαίες οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις και οι οικογενειακές επιχειρήσεις, ώστε να αποφεύγεται ο κατακερματισμός τους.
4. Αλλαγές υπάρχουν και για τον επιζώντα σύζυγο. Σε περίπτωση ύπαρξης συζύγου και ενός παιδιού, ο σύζυγος θα λαμβάνει πλέον το 1/3 της περιουσίας αντί για το 1/4.
5. Οι ιδιόγραφες διαθήκες δεν καταργούνται, ωστόσο προβλέπονται αυστηρότεροι έλεγχοι γνησιότητας και νέες διαδικαστικές εγγυήσεις, ώστε να περιοριστούν φαινόμενα πλαστογράφησης ή αμφισβήτησης της βούλησης του διαθέτη. Παράλληλα, ενισχύεται ο ρόλος των συμβολαιογράφων και των ηλεκτρονικών μητρώων διαθηκών.
6. Το νέο κληρονομικό δίκαιο ενισχύει τη θέση των συντρόφων που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, εξισώνοντας σε μεγάλο βαθμό τα δικαιώματά τους με αυτά των συζύγων. Επιπλέον, εξετάζονται ρυθμίσεις που αφορούν ακόμη και μακροχρόνιες σχέσεις χωρίς γάμο ή σύμφωνο, ιδίως όταν δεν υπάρχουν στενοί συγγενείς.
7. Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να δώσει μεγαλύτερη προστασία στους κληρονόμους απέναντι σε υπέρογκα χρέη κληρονομιάς. Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν: η απογραφή της κληρονομιαίας περιουσίας, η αποποίηση κληρονομιάς, αλλά και ο σαφέστερος διαχωρισμός προσωπικής και κληρονομιαίας περιουσίας.
8. Μία από τις κυριότερες μεταβολές είναι και η θεσμοθέτηση της δυνατότητας σύναψης κληρονομικών συμβάσεων, με τις οποίες ο «κληρονομούμενος» ρυθμίζει εν ζωή σε σύμβαση με τους κληρονόμους του την μετά θάνατον τύχη των περιουσιακών στοιχείων του.
Βασικές διατάξεις του νέου κληρονομικού δικαίου αναμένεται να τεθούν σε εφαρμογή από τον Σεπτέμβριο του 2026, ενώ ορισμένες διαδικαστικές αλλαγές ενεργοποιούνται νωρίτερα.
