Το άρθρο 1536 του Αστικού Κώδικα αφορά τη μεταρρύθμιση ή ανάκληση δικαστικών αποφάσεων που σχετίζονται με τη γονική μέριμνα και την επιμέλεια παιδιών. Πρόσφατα, μια τροπολογία που προστέθηκε στο νόμο 5264/2025 έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση στη νομική κοινότητα και τον δημόσιο διάλογο.
Υπάρχουν δύο βασικές ερμηνευτικές προσεγγίσεις.
Η πρώτη υποστηρίζει ότι, πριν από την επίμαχη τροπολογία, δεν ήταν επιτρεπτή η άσκηση αίτησης μεταρρύθμισης κατά οριστικής απόφασης όταν εκκρεμούσε έφεση. Σε μια τέτοια περίπτωση, η αίτηση θα απορριπτόταν ως απαράδεκτη λόγω εκκρεμοδικίας, παρότι το άρθρο 1536 ΑΚ αναφέρεται γενικά σε «απόφαση», χωρίς να διευκρινίζει αν πρόκειται για οριστική ή τελεσίδικη.
Υπό αυτό το πρίσμα, η νέα παράγραφος 2 του άρθρου 1536 έρχεται να επιλύσει τη σχετική αμφισημία. Η ερμηνεία αυτή θεωρεί ότι η παράγραφος 1 αφορά τελεσίδικες αποφάσεις, ενώ η παράγραφος 2 εισάγει ρητά μια επιπλέον δυνατότητα: την άσκηση αίτησης μεταρρύθμισης ήδη σε προγενέστερο στάδιο, δηλαδή κατά της πρωτόδικης απόφασης, ακόμη και όταν εκκρεμεί έφεση.
Και η δεύτερη υποστηρίζει (ενδεικτικά αναφέρεται η ΜΕφΠατρ 102/2024), ότι δεν απαιτείται τελεσιδικία για την υποβολή αίτησης μεταρρύθμισης βάσει του άρθρου 1536 ΑΚ. Από αυτή την άποψη, μπορεί να υποστηριχθεί ότι η τροπολογία έθεσε τέλος στην ερμηνευτική αβεβαιότητα που δημιουργούσε η διατύπωση της διάταξης.
Διατυπώνεται, ωστόσο, και μια ακόμη άποψη σχετικά με το περιεχόμενο της νέας ρύθμισης, σύμφωνα με την οποία η ουσιαστική της διαφοροποίηση από το προϋφιστάμενο καθεστώς είναι σημαντική και θέτει μια νέα προβληματική.
Εξετάζεται αν η μεταβολή των συνθηκών είναι αναγκαία προϋπόθεση για την εφαρμογή της νέας παραγράφου.
Η παράγραφος 1 του άρθρου 1536 ΑΚ προϋποθέτει ρητά ότι πρέπει να έχει επέλθει ουσιώδης μεταβολή των συνθηκών, προκειμένου να είναι δυνατή η άσκηση αίτησης μεταρρύθμισης απόφασης που ρυθμίζει ζητήματα επιμέλειας τέκνου. Ωστόσο, κατά τη δεύτερη αυτή εκδοχή, η νέα παράγραφος 2 φαίνεται να επιτρέπει τη μεταρρύθμιση ακόμη και χωρίς τέτοια μεταβολή.
Στο κείμενο της παρ. 2 δεν γίνεται ρητή αναφορά στη μεταβολή των συνθηκών ως προϋπόθεση. Επιπλέον, η αιτιολογική έκθεση του ν. 5264/2025 αναφέρει ότι η ρύθμιση εφαρμόζεται και σε περιπτώσεις όπου η αρχική απόφαση «εκτίμησε εσφαλμένως τις συνθήκες διαβίωσης των τέκνων και του συμφέροντός τους». Η διατύπωση αυτή αφήνει να εννοηθεί ότι η αίτηση μεταρρύθμισης μπορεί να στηριχθεί όχι σε νέα πραγματικά δεδομένα, αλλά στην κρίση ότι το δικαστήριο αξιολόγησε λανθασμένα τα ήδη υπάρχοντα.
Με απλά λόγια, θα μπορούσε ένας διάδικος να ζητήσει μεταρρύθμιση επικαλούμενος μόνο εσφαλμένη εκτίμηση των περιστάσεων από το δικαστήριο, χωρίς να έχει αλλάξει καμία ουσιαστική συνθήκη. Δεν αποκλείεται, επομένως, η διάταξη να εφαρμοστεί ακόμη και χωρίς επίκληση μεταβολής. Σε κάθε περίπτωση, οποιοδήποτε αίτημα μεταρρύθμισης οφείλει να θεμελιώνεται στην εξυπηρέτηση του συμφέροντος του τέκνου, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί τη βασική και αδιαπραγμάτευτη αρχή του νομοθετικού πλαισίου.
